close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczpospolitej Polskiej

     

  • HISTORIA STOSUNKÓW POLSKO-ETIOPSKICH

  • 31 grudnia 2011

    Do roku 1945

     

    Historia polsko-etiopskich stosunków dyplomatycznych sięga końca XVII wieku. Kiedy rozpętała się wojna przeciwko Imperium Osmańskiemu, król Jan III Sobieski usiłował znaleźć sojuszników w walce z Turcją wśród krajów z nią sąsiadujących. Mimo wysiłków podjętych dla zyskania przychylności cesarza Iyasu I, wysłannicy skierowani do władcy Abisynii zostali zatrzymani na granicy.

     

    W ciągu kolejnych dwóch stuleci, z powodu rozbiorów Polski przez Austrię, Prusy i Rosję, polska działalność dyplomatyczna w Etiopii była niemożliwa. Jednak pewna liczba polskich podróżników, nauczycieli i misjonarzy odwiedziła Etiopię, przywożąc z powrotem wiedzę o jej kulturze, ludach, językach i systemie administracji.

     

    Dopiero na początku lat 30. XX wieku niepodległa Polska próbowała nawiązać stosunki dyplomatyczne i handlowe z Etiopią. Pierwszy krok należał do rezydującego w Kairze Chargé d'affaires, który przybył do Addis Abeby w listopadzie 1930 roku, aby uczestniczyć w koronacji cesarskiej Haile Selassie. Wkrótce potem etiopski poseł w Paryżu udał się z oficjalną wizytą do Polski. W tym czasie interesy obu państw stały się zbieżne. Kiedy konfrontacja z faszystowskimi Włochami zdawała się nie do uniknęcia, cesarz Etiopii poszukiwał sprzymierzeńców w celu wzmocnienia międzynarodowej pozycji swego państwa. Z kolei Polska skupiała się głównie na rozwijaniu współpracy gospodarczej i na możliwości osiedlenia się polskich chłopów w niektórych dogodnych regionach Etiopii. Brano również pod uwagę perspektywę wsparcia Etiopii, wysyłając jej ekspertów ekonomicznych, politycznych i wojskowych.

     

    Wizyty dyplomatyczne, a także wspólne interesy obu państw odnośnie działalności gospodarczej, zaowocowały negocjacjami pomiędzy etiopskim posłem Tekle Hawaryat, a polskim ambasadorem w Paryżu Alfredem Chłapowskim. W roku 1934 oba kraje podpisały Traktat o Przyjaźni, Handlu i Osadnictwie. Porozumienie to, oparte na "niezachwianym pokoju i wiecznej przyjaźni", dało warunki do wzajemnej wymiany handlowej i sprzyjało rozwojowi dalszych relacji między Polską i Etiopią. Jednakże umowa, ratyfikowana przez prezydenta II RP, Ignacego Mościckiego, w kwietniu 1935 roku, nigdy nie weszła w życie z powodu włoskiej inwazji na Etiopię kilka miesięcy później.

     

    W grudniu 1934 roku Włosi zaatakowali za pomocą sił powietrznych oraz wozów opancerzonych etiopską bazę w Ogadenie, wkraczając na terytorium Etiopii. Haile Selassie nie miał innego wyboru, jak zwrócić się o pomoc do wspólnoty międzynarodowej. Liga Narodów utworzyła komisję liczącą  5 członków: Wielką Brytanię, Francję, Turcję, Hiszpanię i Polskę. Jej głównym zadaniem była obserwacja konfliktu i doprowadzenie go do sprawiedliwego zakończenia. W momencie wybuchu wojny, 3 października 1935 roku, Rada Ligi Narodów potępiła inwazję faszystowską na Etiopię. W wyniku tego na agresora nałożono sankcje w zakresie importu i eksportu.

     

    W styczniu 1937 roku Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Rzymie zawiadomił Włochy o rozszerzeniu swych kompetencji na Konsulat Honorowy Rzeczypospolitej Polskiej w Addis Abebie. Akt ten był równoznaczny z uznaniem włoskiej władzy w Etiopii. W związku z tym Haile Selassie nie zareagował, gdy Rząd RP na uchodźctwie próbował nawiązać z nim kontakt po jego powrocie do Addis Abeby w roku 1941.

     


     

    Po roku 1945

    Stosunki dyplomatyczne

     

    Po drugiej wojnie światowej relacje pomiędzy Polską a Etiopią zostały znacznie rozszerzone w związku z przemianami światowej polityki, kiedy Polska znalazła się w radzieckiej strefie wpływów.

     

    Inicjatywa odnowienia kontaktów z Polską wyszła ze strony etiopskiej poprzez uznanie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. 14 czerwca 1945 roku ambasador Etiopii w ZSRR wysłał notę na ten temat, w której odwołał się do więzi przyjaźni między oboma narodami.

     

    W 1946 roku Poselstwo Etiopii w Kairze zasugerowało Poselstwu Polski odnowienie relacji dyplomatycznych i wymianę akredytacji reprezentantów obu państw, odpowiednio w Moskwie i w Kairze. W odpowiedzi na to, Poseł Polski w Kairze, Zygmunt Wacław Kuligowski, zwrócił się do rządu Etiopii z prośbą o akredytowanie go jako posła w Addis Abebie. W międzyczasie Ministerstwo Spraw Zagranicznych PRL stwierdziło, że korzystne dla obu stron byłoby wyznaczenie przez Addis Abebę jednego ze swych dyplomatów w Europie Zachodniej na posła w Polsce. Warszawa oceniała, iż ułatwiłoby to znacząco działalność handlową, biorąc pod uwagę korzyści wynikające z dobrze rozwiniętych szlaków handlowych między tymi krajami a Etiopią. Zanim propozycja została zaakceptowana przez Addis Abebę, polski rząd akredytował etiopskiego posła rezydującego w Moskwie. Dnia 3 października 1947 roku, Zygmunt Kuligowski przedstawił swoją akredytację Cesarzowi Haile Selassie jako Poseł Nadzwyczajny i Minister Pełnomocny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w Etiopii.

     

    Mimo to, w latach 1947-60 stosunki polsko-etiopskie organiczały się do oficjalnych, kurtuazyjnych wizyt, jak wizyta Posła Włodzimierza Paszkowskiego w Etiopii w roku 1955 z okazji 25. rocznicy koronacji Haile Selassie. W swym raporcie poseł zasugerował podwyższenie poselstwa do rangi ambasady. Ministerstwo Spraw Zagranicznych rozpoczęło działania celem uzyskania stosownej zgody ze strony etiopskiej.

     

    W międzyczasie Warszawa podjęła decydujące kroki w kierunku wzmocnienia powiązań dyplomatycznych i handlowych z Etiopią. W 1960 roku zaczęły funkcjonować w Addis Abebie polskie Poselstwo i Urząd Radcy Handlowego.

     

    W odpowiedzi na inicjatywę Warszawy, szef Protokołu Dyplomatycznego Etiopii wyraził zgodę na wyżej opisaną propozycję pod warunkiem, że polski ambasador będzie urzędować w Addis Abebie. Ostatecznie dnia 29 sierpnia 1961 roku rządy Polski i Etiopii podniosły swe poselstwa, odpowiednio w Addis Abebie i Moskwie, do rangi ambasad. Mimo, iż obie placówki były kierowane przez chargé d'affaires, Ambasada PRL w Addis Abebie rozpoczęła pracę nad rozwojem więzi kulturalnych i handlowych.

     

    Wizyta Haile Selassie w Warszawie w dniach 17-20 września 1964 roku stała się ważnym wydarzeniem w historii stosunków polsko-etiopskich. Cesarz, przybyły na zaproszenie Przewodniczącego Rady Państwa Edwarda Ochaba, został odznaczony prestiżowym Wielkim Krzyżem Polonia Restituta. Podczas rozmów Haile Selassie wyraził swoje zainteresowanie polskimi programami rozwojowymi oraz zaprosił gospodarza do odwiedzenia Addis Abeby. Polska ze swej strony zapewniła o zamiarze wysłania misji ekonomicznej z zadaniem ułatwienia zawarcia w przyszłości porozumień handlowych i kredytowych. Rok później, 29 listopada 1965 r., Edward Ochab przybył na 4-dniową wizytę do stolicy Etiopii, gdzie przedstawiciele obu rządów zawarli umowę o współpracy kulturalnej oraz umowę o współpracy naukowo-technicznej.

     

    Na początku 1965 roku Ambasada RP, znajdująca się wówczas w centrum miasta w pobliżu Głównego Urzędu Poczty i Banku Narodowego, przywitała swego pierwszego ambasadora, Jana Krzywickiego. W tym czasie oba kraje zaczęły wprowadzać w życie podpisane wcześniej porozumienie - Etiopczycy otrzymali stypendia na studia w Polsce, specjaliści z różnych dziedzin przybyli do Etiopii, na miejscowym festiwalu filmowym pokazano polskie filmy, zaś w mediach pojawiły się artykuły na temat Polski.

    W ciągu kolejnych kilku lat Polacy starali się dać się poznać wśród Etiopczyków poprzez sztukę. W roku 1971 Addis Abeba i Asmara gościły wystawę Polskiego Plakatu Artystycznego. Rok później Ambasada PRL zorganizowała wystawę fotografii ukazujących współczesną Polskę. Ponadto odbył się festiwal polskich filmów oraz otwarto wystawę polskich znaczków pocztowych.

     

    Rewolucja, a następnie przejęcie władzy przez Derg (Komitet Koordynacyjny Sił Zbrojnych) nie utrudniły współpracy pomiędzy Polską a Etiopią. Przeciwnie, od 1977 do 1990 roku przedstawiciele socjalistycznych rządów obu krajów odbyli liczne wzajemne wizyty i podpisali szereg umów odnoszących się do handlu, lotnictwa, kredytów, kultury i mass mediów. W 1977 roku rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zawarł dwa porozumienia z Tymczasową Wojskową Radą Administracyjną Etiopii. Pierwsze z nich mialo na celu umocnienie powiązań handlowych, natomiast drugie dążyło do uregulowania transportu powietrznego pomiędzy obydwoma krajami.  W kolejnym roku podpisano porozumienia kredytowe i kulturalne. Kolejne porozumienia w dziedzinach dziennikarstwa oraz radiofonii i telewizji zostały ostatecznie przyjęte w 1979 roku.

     

    Opisana powyżej druga faza stosunków polsko-etiopskich zakończyła się pod koniec 1992 roku, kiedy to Ambasada RP w Addis Abebie musiała zostać zamknięta z powodu cięć budżetowych. Do czasu ponownego otwarcia jej obowiązki pełniła Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Jemenie.

     

    Ambasada rozpoczęła działalność na nowo w połowie 2003 roku ograniczając się do skromnej rezydencji w dzielnicy Bole. Pod koniec roku obie strony porozumiały się na temat umorzenia długu Etiopii wobec Polski w zamian za uzyskanie nieruchomości mającej w przyszłości stać się w pełni działającą placówką dyplomatyczną. W efekcie, w roku 2007, Ambasada RP została przeniesiona na obecną posesję przy ulicy Dejezmach Belay Zeleke Road w dzielnicy Guelele na północy miasta.

     


     

    Relacje ekonomiczne

     

    Przed drugą wojną światową relacje handlowe między Etiopią a Polską były ograniczone. Polska eksportowała cukier i tekstylia, a importowała niewielkie ilości skór i futer.

     

    Pierwsze próby ustanowienia szerszych więzi handlowych z Etiopią zostały poczynione w połowie lat 50. Mimo to, z powodu przynależności Polski do bloku wschodniego, obroty z imperialną Etiopią pozostawały ograniczone. Można uznać, że w latach 1945-65 oba kraje dokonały wstępnej analizy rynku z zamiarem poznania możliwości drugiej strony. W tym okresie Polska eksportowała do Etiopii głównie tekstylia, artykuły spożycze, chemikalia i drewno. W 1957 roku Haile Selassie zasugerował wysłanie do Etiopii Polskiej Misji Dobrej Woli, aby umożliwić dyskusję na temat dwustronnej współpracy gospodarczej.

     

    Prawdziwy przełom dokonał się w roku 1960, kiedy otwarto w Addis Abebie Biuro Radcy Handlowego. Od tego momentu eksport polskich towarów wymiernie wzrósł. Nie tylko placówki dyplomatyczne, lecz również Ministerstwo Handlu Zagranicznego było zainteresowane współpracą z Etiopią. W połowie lat 60. Polska wysyłała na etiopski rynek takie dobra jak narzędzia, tekstylia bawełniane i wełniane, garnki emaliowane, papier, gotową odzież, cement i świece. W tym samym czasie trwały negocjacje w sprawie budowy zakładu tkackiego. W ten sposób oba państwa zastanawiały się nad możliwosciami rozszerzenia zakresu współpracy. Jako że rząd etiopski realizował liberalną politykę handlową, nie obowiązywały żadne restrykcje odnośnie eksportu ani wymagania w kwestii równowagi eksportu i importu. Te czynniki bardzo ułatwiały wymianę handlową. Polska jednak nie była w stanie pozwolić sobie na zaoferowanie Etiopii preferencyjnych pożyczek i w wyniku tego nie była konkurencyjna. Przez wiele dekad ten czynnik stanowił podstawową przeszkodę dla efektywnej współpracy w zakresie handlu.

     

    U schyłku lat 60. i na początku lat 70. Polska pragnęła podjąć kilka wspólnych inwestycji, jednak większość z nich pozostała niezrealizowana, jak np. projekt budowy fabryki narzędzi. Lata 70. były dekadą znacznych przemian politycznych i ekonomicznych w obu krajach. W Polsce gospodarka doznawała zastoju, co było źródłem niezadowolenia społeczeństwa i ostatecznie - ogólnonarodowych strajków. W Etiopii, podobnie, klęska ekologiczna w niektórych regionach zrodziła poważny kryzys ekonomiczny - główny powód wybuchu rewolucji socjalistycznej. Już w 1977 roku rząd socjalistyczny podpisał z Warszawą porozumienie określające warunki wymiany handlowej, żeglugi i spedycji.

     

    W kolejnym dziesięcioleciu współpraca gospodarcza przeżywała trudny okres. Etiopia wprowadziła restrykcje wobec importu i wymagała, aby płatności były regulowane za pomocą kredytów. Równocześnie polskie towary nie były konkurencyjne wskutek wysokich cen, niepewnych terminów dostaw i nieatrakcyjnych ustaleń dotyczących płatności. Co więcej, zakres oferowanych dóbr znacznie się zawęził. Mimo to, pewna liczba polskich dostawców funkcjonowała na etiopskim rynku, m.in. Bifama i Wifama (produkujące części zamienne dla maszyn tkackich), Cofexim (dostarczający umundurowanie), Elektrim (zapewniający urzadzenia elektryczne), Metronex (eksportujący wodomierze), Pezetel (świadczący usługi z zakresu agroawiacji) i Textilimpex (zaopatrujący w koce). Poza nimi, dwie spółki - Polimex-Cekop i Chemadex zbudowały i wyposażyły zakłady chemiczne w Adama (wtedy Nazret).

     

    Podsumowujac, należy stwierdzić, iż najważniejszymi polskimi dobrami eksportowymi były wtedy mierniki elektryczne i wodomierze. Urządzenia elektryczne i pełne zestawy wyposażenia przemysłowego zajmowały drugą pozycję. Chociaż zakres eksportu mógłby być szerszy, Polska starała się korzystać z umowy kredytowej w sposób najbardziej wydajny i racjonalny. W ówczesnym czasie jedynym produktem importowanym przez Polskę z Etiopii były skóry zwierzęce.

     

    W połowie lat 90. struktura polskiego eksportu uległa zmianie. Polska wysyłała do Etiopii głównie metale nieszlachetne, maszyny i urządzenia, a także wyroby metalowe, chemiczne i plastikowe. Polski import z Etiopii zaś był zdominowany przez skóry zwierzęce i produkty warzywne. Ponadto Etiopska Izba Handlowa przesłała swej polskiej odpowiedniczce koncepcję współpracy wraz z zaproszeniem do Addis Abeby.

     

    W latach 2003-2004 obroty handlowe pomiędzy oboma krajami wyrównały się i osiągneły wartość ok. 6 mln. dolarów. W roku 2005 oraz 2008 Polska uczestniczyła w Miedzynarodowych Targach ACTIF w Addis Abebie, prezentując polskie przedsiębiorstwa.

     


     

    Współpraca kulturalna i akademicka

     

    Etiopia przyciagała polskich wykładowców już od poczatku XX wieku. Pionierem był Izzak Wajnberg, autor wielu wspaniałych prac o literaturze języka gyyz. Jednakże kompleksowe studia etiopistyczne zostały rozpoczęte dopiero w II połowie XX wieku.

     

    Motorem rozwoju studiów nad Etiopią w Polsce była Katedra Języków i Kultur Afryki Uniwersytetu Warszawskiego. Katedra, założona w 1962 roku przez znamienitego semitologa i etiopistę Stefana Strelcyna, wprowadziła kompleksowy kierunek studiów, na którym wykładane są język i literatura amharska oraz gyyz, a także historia i etnografia Etiopii. Na liście absolwentów, a następnie wybitnych pracowników naukowych znaleźli się m.in. Witold Kazimierz Brzuski, Aleksander Ferenc, ks. Stanisław Kur i Joanna Mantel-Niecko.

     

    Poza Uniwersytetem Warszawskim w studia etiopistyczne zaangażowane są dwa inne polskie ośrodki akademickie - Uniwersytet Jagielloński w Krakowie i Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pierwszy z nich przyczynia się do rozwoju badań nad językami kuszyckimi, natomiast drugi prowadzi zajęcia z języka amharskiego dla studentów etnolingwistyki.

     

    Polscy wykładowcy znają Etiopię nie tylko z książek, lecz również z bezpośrednich badań. W końcu lat 60. XX wieku ośmioro alpinistów odbyło ekspedycję naukową w południowej, a następnie północnej Etiopii. Następnie, w latach 70., zorganizowana została Pierwsza Akademicka Ekspedycja do Afryki. Grupa wykładowców przeprowadziła badania architektury i sztuki sakralnej Etiopii oraz sporządziła dokumentację kościołów i klasztorów.

     

    Umowy o współpracy kulturalnej oraz o współpracy naukowo-technicznej sformułowane w roku 1964 i ratyfikowane przez Etiopię w 1969 roku zaowocowały przyjęciem wielu Etiopczyków na polskie uniwersytety. Socjalistyczna Etiopia kontynuowała współpracę na tym polu, wieńcząc ją w grudniu 1978 roku Porozumieniem o Współpracy Kulturalnej. Ponadto, w 1985 roku rektorzy Uniwersytetu w Addis Abebie (AAU) i Uniwersytetu Warszawskiego podpisali umowę o bezpośredniej dwustronnej współpracy naukowej. Dzięki temu polscy studenci języka amharskiego otrzymali stypendia na studia na AAU. Podobnie, grupa etiopskich studentów przybyła na studia do polskich uczelni. Kilkoro polskich wykładowców zostało zaangażowanych w nauczanie na różnych wydziałach AAU.

     


     

    Polska pomoc dla Etiopii

     

    W ostatnich kilku dekadach polska pomoc przekazywana Etiopii miała charakter raczej krótkoterminowy. Najważniejszym długoterminowym programem pomocowym ze strony Polski były szkolenia Etiopczyków przez polskich specjalistów z różnych dziedzin oraz kontrakty tych ostatnich w Etiopii.

     

    Wkrótce po wizycie cesarza Haile Sellasje w Polsce w 1964 roku, zainaugurowana została Polska Misja Ekonomiczna. Jej celem było wypracowanie warunków dla zawarcia polsko-etiopskich umów handlowych i kredytowych. Etiopia była też bardzo zainteresowana pozyskaniem polskich fachowców. W latach 1968-69 w Etiopii pracowało 21 ekspertów z Polski. Lata 70. przyniosły istotny wzrost ich liczby, a byli wśród nich lekarze, doradcy rządowi oraz personel Komisji Ekonomicznej Narodów Zjednoczonych dla Afryki.

     

    Nowy system polityczno-gospodarczy, wprowadzony przez rządy Dergu, zintensyfikował współpracę rozwojową między obydwoma krajami. W ciągu dwóch dziesięcioleci kluczową metodą wspierania Etiopii było wysyłanie jej specjalistów, którzy przyczynili się do usprawnień zarządzania i, w konsekwencji, produktywności.

     

    W latach 1984-85 polski szwadron helikopterów wziął udział w akcji pomocowej na obszarze prowincji Tigray i Nothern Wollo, dotkniętych klęską głodu. Kontyngent składał się z 22 osób, w tym 10 dobrze wyszkolonych pilotów, sterujących 3 helikopterami. Szwadron odpowiadał za wybór i przygotowanie stref zrzutu oraz transportowanie ładunków na oddalone obszary. Polski ambasador, Andrzej Konopicki, odegrał ważną rolę w umożliwieniu udziału polskich helikopterów w tej akcji.

     

    W ostatnich latach współpraca rozwojowa pomiędzy Polską i Etiopią prowadzona jest pod egidą Polskiej Pomocy realizowanej przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP w postaci przedsięwzięć polskich organizacji pozarządowych oraz w systemie tzw. małych grantów, z udziałem Ambasady RP w Addis Abebie. W tej formule, począwszy od roku 2006, zrealizowano szereg projektów z zakresu edukacji, pomocy społecznej, ochrony środowiska i rolnictwa oraz opieki zdrowotnej. Pełen wykaz zrealizowanych projektów wraz z ich opisami znajduje się w zakładce „Współpraca rozwojowa”.

     

    Ponadto, wciąż zapewniana jest niewielka liczba stypendiów dla Etiopczyków chcących studiować w Polsce. Ze względu na skromne fundusze są to jednak tzw. „stypendia bez świadczeń", przewidujące finansowanie przez polski rząd wyłącznie kosztów nauki - koszty utrzymania ponosi student.
     

    zobacz także

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: